पुत्रदा एकादशी ब्रत- २०८३ 

ओम नमो भगवते वासुदेवाय
दर्शकवृन्द जयश्रीकृष्ण, प्रणाम । राधे राधे ।।ज्योतिष सेवा सदनको युट्युब च्यानलमा यहांलाई हार्दिक स्वागत गर्दछु, म छु एष्ट्रोलोजर प्रेमानन्द शास्त्री । आज हामी यो भिडियो सामग्रीमा आउंदै गरेको पुत्रदा एकादशीको बारेमा सम्पूर्ण जानकारी लिएर आएका छौं । यो पुत्रदा एकादशी भनेको के हो ? कहिले परेको छ ? व्रत विधी के छ ? यो व्रत कस्तो ब्यक्तिले वस्ने ? यो ब्रत बस्नाले के फल प्राप्त हुन्छ ? पूजा तथा साइतको लागि उत्तम समय कुन रहेको छ ? कथाको महात्म्य कस्तो छ ? लगायतका सवै विषयवस्तुको बारेमा हामीले यहांहरुलाई जानकारी गराउंदछौं । कृपया भिडियो अन्तिमसम्म हेर्नुहोला । साथै हाम्रो च्यानललाइ सब्सक्राइब गर्नु भएको छैन भने गर्नुहोला र यो भिडियोलाइ शेयर गरेर कमेन्टमा ओम नमो भगवते वासुदेवाय लेख्न नभुल्नुहोला । आउनुहोस् अघि बढौं । 
श्रावणशुक्ल पक्षका एकादशीको दिनमा मनाइने यो पर्व यस वर्ष भाद्र महिनाको ७ गते परेको छ । यस वर्ष वि।सं। २०८३ भाद्र ७ गते, आइतबार ९२३ अगस्ट २०२६० मा श्रावण शुक्ल पुत्रदा एकादशी परेको छ। यसलाई पवित्रा एकादशी, पवित्रोपना एकादशी पनि भनिन्छ। काठमाडौंको समयअनुसार श्रावण शुक्ल एकादशी तिथी भाद्र ७ गते रबिबारका दिन तदनुसार २३ अगस्ट सन् २०२६ का दिनमा परेको छ । भाद्र ७ गते बिहान करिब १स्४७ बजे प्रारम्भ भएर भाद्र ८ गते बिहान ०३ बजेर ४९ मिनेटसम्म एकादशी तिथी कायम रहनेछ । त्यसैले यसपालीको एकादशी ब्रत भाद्र ७ गते रबिबारका दिनमा नै गरिन्छ ।  
विशेषस् वैष्णव सम्प्रदायमा एकादशीको नियम सूर्योदय, दशमी(विद्धा र द्वादशी(पारणको गणनाअनुसार केही फरक हुन सक्छ। त्यसैले आफ्नो सम्प्रदायको पद्धति पालना गर्नेले त्यसअनुसार निर्णय गर्नु उचित हुन्छ। तर यस वर्षको पुत्रदा एकादशी भने सवैको लागि एउटै दिनमा परेको छ । 
🌺 २। पुत्रदा एकादशी भनेको के हो ?
पुत्रदा शब्दको अर्थ हो—पुत्र र सन्तान प्रदान गर्ने।
खास गरि एक वर्षमा दुईवटा पुत्रदा एकादशी मानिन्छन्—
पौष शुक्ल पुत्रदा एकादशी 
श्रावण शुक्ल पुत्रदा एकादशी 
हामीले अहिले चर्चा गरिरहेको चाहिँ श्रावण शुक्ल पुत्रदा एकादशी हो। यस दिन विशेषगरी भगवान् श्रीहरि विष्णुरनारायणको आराधना गरिन्छ। सन्तान प्राप्तिको कामना गर्ने दम्पतीले श्रद्धापूर्वक व्रत, विष्णुपूजा, नाम स्मरण र दान गर्ने परम्परा छ।
तर एउटा कुरा स्पष्ट बुझ्नुपर्छ—पुत्रदा भन्नाले केवल छोरा नै प्राप्त हुन्छ भन्ने संकीर्ण अर्थमा मात्र लिनु हुँदैन। वर्तमान सन्दर्भमा यसलाई सन्तान प्राप्ति, सन्तानको सुख, सन्तानको स्वास्थ्य, सद्गुणी सन्तान र वंशको मंगलका लागि गरिने व्रतका रूपमा बुझ्नु अधिक उचित हुन्छ।
📜 ३। शास्त्रीय आधार
श्रावण शुक्ल एकादशीलाई पुत्रदा एकादशी भनिएको प्रसङ्ग भविष्य पुराणमा भगवान् श्रीकृष्ण र धर्मराज युधिष्ठिरबीचको संवादका रूपमा वर्णित भएको परम्परा पाइन्छ। त्यहाँ राजा महीजितको कथा आउँछ। यस एकादशीको महात्म्यमा श्रावण शुक्ल पक्षको एकादशीलाई पुत्रदा भनेर प्रसिद्ध भएको र विधिपूर्वक व्रत गर्दा पुण्य प्राप्त हुने कुरा वर्णित छ। 
 ४। पुत्रदा एकादशीको पौराणिक कथा
द्वापर युगको प्रारम्भतिर महिष्मती नगरीमा महीजित नामका धर्मात्मा राजा राज्य गर्दथे। राजा अत्यन्त न्यायप्रिय थिए। प्रजालाई आफ्नै सन्तानसरह व्यवहार गर्थे। राज्यमा सुख, शान्ति र समृद्धि थियो। तर एउटा ठूलो दुःख थियो—राजाको सन्तान थिएन। धन, राज्य, ऐश्वर्य र सम्मान सबै हुँदाहुँदै पनि सन्तान नहुँदा राजा अत्यन्त दुःखी थिए। उनले अनेक उपाय गरे, तर सन्तान प्राप्त भएन। अन्ततः राजाका मन्त्री तथा सभासद्हरूले ऋषिमुनिहरूसँग उपाय खोज्ने निर्णय गरे। उनीहरू वनमा गएर महर्षि लोमशको दर्शन गरे। मन्त्रीहरूले राजाको दुःख सुनाएपछि लोमश ऋषिले ध्यान गरेर राजाको पूर्वजन्मको कर्म हेरे।
ऋषिले बताएअनुसार पूर्वजन्ममा राजा एक व्यापारी थिए। एकपटक अत्यन्त गर्मी र तिर्खाको अवस्थामा उनी एउटा जलाशयमा पुगे। त्यहाँ एउटा गाई र त्यसको बाछो पानी पिइरहेका थिए। व्यापारीले पहिले पानी पिइरहेको गाईलाई हटाएर आफूले पानी पिए। त्यो कर्मको परिणामस्वरूप वर्तमान जन्ममा उनले सन्तानहीनताको दुःख भोगिरहेको ऋषिले बताए। तर पूर्वजन्ममा उनले अनायासै एकादशीको दिन उपवास गरेको पुण्यका कारण यस जन्ममा राजा हुने सौभाग्य पाएको पनि ऋषिले बताए।
त्यसपछि लोमश ऋषिले उपाय बताए—
श्रावण शुक्ल पुत्रदा एकादशीको व्रत गरेर त्यसको पुण्य राजालाई समर्पण गर्नू।
मन्त्रीहरू तथा प्रजाजनले ऋषिको आज्ञाअनुसार पुत्रदा एकादशीको व्रत गरे र द्वादशीका दिन त्यस व्रतको पुण्य राजालाई समर्पण गरे।
त्यस पुण्य प्रभावले रानी गर्भवती भइन् र समय पुगेपछि तेजस्वी पुत्रको जन्म भयो। यसै कारण श्रावण शुक्ल एकादशी पुत्रदा एकादशी नामले प्रसिद्ध भएको कथा पाइन्छ। 
कथाको मुख्य शिक्षा
यो कथाले एउटा अत्यन्त गहिरो कुरा सिकाउँछ—
सानो देखिने कर्मको पनि संस्कार र परिणाम हुन्छ।
त्यसैले—
ड्ड    कसैलाई अनावश्यक दुःख नदिनु, 
ड्ड    पशुपक्षीलाई दुःख नदिनु, 
ड्ड    तिर्खाएकोलाई पानी दिनु, 
ड्ड    अन्न, जल र वस्त्रको दान गर्नु, 
ड्ड    भगवान्को स्मरण गर्नु, 
ड्ड    र आफ्नो कर्मप्रति सदैव सचेत रहनु। 
यी कुराहरू पुत्रदा एकादशीको कथाको महत्वपूर्ण सन्देश हुन्।
 ५। पुत्रदा एकादशीको व्रत कसरी बस्ने ?
दशमीका दिनदेखि तयारी
एकादशीको अघिल्लो दिन अर्थात् दशमीदेखि नै संयम सुरु गर्नु राम्रो मानिन्छ।
दशमीमा—
ड्ड    सात्त्विक भोजन गर्ने 
ड्ड    अत्यधिक भोजन नगर्ने 
ड्ड    मदिरा, मांसाहार आदि त्याग्ने 
ड्ड    झूट, क्रोध, हिंसा र विवादबाट टाढा रहने 
ड्ड    ब्रह्मचर्य पालन गर्ने 
ड्ड    भगवान् विष्णुको स्मरण गर्ने 
विशेषगरी एकादशी व्रतको संकल्प शुद्ध मनले गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।
६। एकादशीको दिन पूजा विधि
बिहान सूर्योदयअघि उठेर स्नान गरी स्वच्छ वस्त्र धारण गर्ने।
त्यसपछि पूजा स्थानमा भगवान् विष्णु वा नारायणको तस्वीररमूर्ति राखेर पूजा गर्न सकिन्छ।
पूजामा प्रयोग गर्न सकिने सामग्री
ड्ड    जल 
ड्ड    पञ्चामृत 
ड्ड    अक्षता 
ड्ड    चन्दन 
ड्ड    फूल 
ड्ड    तुलसीदल 
ड्ड    धूप 
ड्ड    दीप 
ड्ड    फल 
ड्ड    नैवेद्य 
ड्ड    पहेँलो वस्त्र वा फूल 
भगवान् विष्णुलाई तुलसी अत्यन्त प्रिय मानिने भएकाले तुलसीदल अर्पण गर्न सकिन्छ।
🙏 ७। संकल्प
सरल रूपमा यस्तो संकल्प गर्न सकिन्छ—
“ॐविष्णवेनमः।मम सकल पाप क्षयपूर्वकं श्रीभगवत्प्रीत्यर्थं, सन्तानसुख(प्राप्त्यर्थं, सन्तानस्य आरोग्य(दीर्घायुष्य(कल्याणार्थं श्रावणशुक्ल(पुत्रदैकादशी(व्रतमहं करिष्ये।”
सन्तान नभएका दम्पतीले सन्तान प्राप्तिको कामना गर्न सक्छन् भने सन्तान भएका अभिभावकले सन्तानको स्वास्थ्य, दीर्घायु, सद्बुद्धि र उज्ज्वल भविष्यको कामना गर्न सक्नुहुन्छ।
🕉️ ८। कुन मन्त्र जप गर्ने ?
सबैभन्दा सरल र प्रभावकारी रूपमा—
विष्णु मन्त्र
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय।
१०८ पटक, १०८ को धेरै माला वा आफ्नो सामर्थ्यअनुसार जप गर्न सकिन्छ।
अर्को सरल मन्त्र
ॐ नमो नारायणाय।
सन्तान कल्याणका लागि
ॐ देवकीसुत गोविन्द वासुदेव जगत्पते।देहि मे तनयं कृष्ण त्वामहं शरणं गतः॥ यो मन्त्र सन्तानको कामनामा परम्परागत रूपमा जप गरिन्छ।
साथै विष्णु सहस्रनाम पाठ वा श्रवण गर्नु अत्यन्त उत्तम मानिन्छ।
 ९। व्रतमा के खाने ?
व्रतको क्षमता सबैको एउटै हुँदैन।
सक्ने व्यक्तिले – निर्जल व्रत गर्न सक्छन्।
तर स्वास्थ्य, उमेर वा अन्य कारणले निर्जल व्रत सम्भव नभए—
ड्ड    पानी 
ड्ड    दूध 
ड्ड    फलफूल 
ड्ड    फलाहार 
ड्ड    कन्दमूल 
ड्ड    सात्त्विक व्रताहार लिन सकिन्छ।
एकादशी व्रतमा मुख्य रूपमा अन्न तथा धान्यजन्य पदार्थ त्याग गर्ने परम्परा छ। विशेषतः अन्न तथा दालरगेडागुडीबाट परहेज गर्ने विधान वैष्णव परम्परामा स्पष्ट रूपमा जोडिएको पाइन्छ। 
🚫 १०। एकादशीमा के(के त्याग्ने ?
सामान्यतः—
❌चामलतथाअन्न
❌दालरगेडागुडी
❌मांसाहार
❌मदिरा
❌धूम्रपान
❌तामसिकभोजन
❌अत्यधिकनिद्रा
❌झूट
❌क्रोध
❌हिंसा
❌निन्दा
❌ परनिन्दारकलह
बाट टाढा रहनु राम्रो।
एकादशी केवल भोकै बस्ने दिन होइन, बरु इन्द्रिय संयम, भगवान् स्मरण र आत्मशुद्धिको दिन हो।
🌙 ११। रातमा जागरण
सम्भव भए राति भगवान् विष्णुको नामस्मरण, भजन, कीर्तन, विष्णु सहस्रनाम, गीता वा एकादशी महात्म्य श्रवण गर्न सकिन्छ।
कथामा पनि एकादशी व्रतसँग रात्रिजागरणको विशेष उल्लेख आएको छ। 
तर स्वास्थ्यले साथ नदिएर जबर्जस्ती रातभर जाग्राम बस्न आवश्यक छैन। श्रद्धापूर्वक भगवान्को स्मरण नै मुख्य कुरा हो।
 १२। द्वादशीमा पारण
व्रतको अर्को अत्यन्त महत्वपूर्ण पक्ष हो द्वादशी पारण।
एकादशीको व्रत गरेपछि द्वादशीमा पारण गर्नुपर्छ। पारणको समय स्थानीय सूर्योदय र तिथि गणनाअनुसार निर्धारण हुन्छ।
नेपालका लागि २०८३ भाद्र ८ गते अर्थात् २४ अगस्ट २०२६ वैष्णव परम्परामा श्रावण पुत्रदा एकादशीको द्वादशीसँग सम्बन्धित दिन देखिन्छ। 
त्यसैले पारणको ठ्याक्कै घडी काठमाडौंरआफ्नो स्थानको पञ्चाङ्ग हेरेर मात्र निर्धारण गर्नु उचित हुन्छ, किनकि पारणको समय स्थानअनुसार फरक हुन सक्छ।
 १३। सन्तान प्राप्तिको कामना गर्ने दम्पतीले विशेष रूपमा के गर्ने ?
यदि पति(पत्नी दुवैको श्रद्धा छ भने—
एकादशीको बिहान दुवैले स्नान गरी सँगै भगवान् विष्णुको पूजा गर्ने।
त्यसपछि—
भगवान् विष्णुलाई तुलसी अर्पण गर्ने। 
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय जप गर्ने। 
विष्णु सहस्रनाम पाठरश्रवण गर्ने। 
पुत्रदा एकादशीको कथा श्रवण गर्ने। 
सम्भव भए रात्रि जागरण गर्ने। 
द्वादशीमा ब्राह्मणरसाधुरआवश्यक व्यक्तिलाई भोजन वा दान गर्ने। 
व्रतको पुण्य भगवान् तथा सन्तान प्राप्तिको कामनामा समर्पण गर्ने। 
 पुत्रदा एकादशीको वास्तविक उद्देश्य केवल “छोरा प्राप्त गर्नु” भनेर बुझ्नु अपूर्ण हुन्छ।
यसको गहिरो आध्यात्मिक सन्देश हो— कर्मशुद्धि ं भगवान्को भक्ति ं संयम ं दान ं जीवप्रति करुणा ं सन्तानको मंगलकामना।
राजा महीजितको कथाले पनि देखाउँछ कि पूर्वकर्मको प्रभाव भए पनि श्रद्धा, सत्कर्म, व्रत, दान र भगवान्को आराधनाबाट जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने आध्यात्मिक मार्ग प्रस्तुत गरिएको छ। जयश्रीकृष्ण, प्रणाम । राधे राधे ।।

सामुहिक शान्ति कार्यक्रम २०८३

जयश्रीकृष्ण, प्रणाम ।। यदि हजुरको जन्मकुण्डलीमा शर्पदोष, नागदोष, पितृदोष, प्रेतदोष, ग्रहणदोष, विषदोष, अङ्गारकदोष, शनिमङ्गलदोष, माङ्गलिकदोष, बैधब्यदोष तथा राहु केतु जनित हरेक दोषहरू बनेका छन् र हरेक कुरामा तनाब भोगिरहनु भएको छ भने एक पटक जन्मकुण्डली परामर्श लिएर उचित शान्ति गर्नु भएमा दोषबाट छुटकारा पाउन सकिन्छ । 
यहि आगामि नागपञ्चमीका दिनमा हरेक बर्षहरूमा झैं यस वर्षमा पनि बिभिन्न दोषहरूको निवारणका लागि सामिहिक शान्ति पूजाको आयोजना गरिएकोले सिट सिमित भएको हुंदा यथासक्य छिटो सम्पर्क गरि नाम दर्ता गराइ आफ्नो स्थान सुरक्षित गराउनुहोला । 
जन्मकुण्डलीमा शर्पदोष, पितृदोष तथा अन्य दोषहरू छ कि छैन भनेर जान्नको लागि तथा सम्पूर्ण कुण्डली परामर्शको लागि ज्योतिष सेवा सदनमा सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ । देश विदेशबाट पनि अनलाइन मार्फत् सम्पूर्ण ज्योतिषिय परामर्श सेवा लिन सक्नुहुनेछ । 
आगामि सामुहिक शान्ति पूजा कार्यक्रम हुने मिति, समय र स्थान सम्बन्धि जानकारी यस प्रकार रहेको छ । 
आयोजक -         ज्योतिष सेवा सदन
पूजा हुने मिति -   २०८३ भाद्र १ गते  नागपञ्चमीको दिन .
सम्पर्क मिति  -    २०८३ श्रावण २७ गते सम्ममा नाम दर्ता गर्नुपर्ने ।
पूजा स्थान -        श्री१०८ कोटीहोम हवन कुण्ड स्थल श्रीपञ्चकन्या माता मन्दिर, 
                        रत्ननगर नगरपालिका वडा नं. १२, चितवन, बागमती प्रदेश, नेपाल।
सम्कर्क नं. -       (9865482777/ 9845026095)
Whatsapp no. +9779855062999/ +971506802475 

गुरूपूर्णिमा बिशेष २०८३

जय श्रीकृष्ण, जयगुरुदेव ।। श्रीकृष्णं वन्दे जगत्गुरूम् ।
आज हामी कुरा गर्दैछौं एउटा यस्तो पवित्र दिनको बारेमा – जुन दिन ज्ञान, श्रद्धा र आत्मिक प्रकाशको प्रतीक हो। त्यो दिन हो – गुरूपूर्णिमा।
एक यस्तो पर्व, जहाँ हामी गुरूलाई सम्झन्छौं, सम्मान गर्छौं, र आफ्नो जीवनको मूल आधारमा पुनः एकपटक समर्पित हुन्छौं। ूगुरूपूर्णिमा, आषाढ शुक्ल पूर्णिमाको दिव्य तिथिमा मनाइने पवित्र पर्व हो। यस वर्ष २०८३ साल श्रावण १३ गते बुधबारका दिनमा  परेको छ । नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिद्वारा स्विकृत पात्रो अनुसार यस दिन बेलुका ७ बजेर २९ मिनेटसम्म पूर्णिमा तिथि रहनेछ भने यसै दिनमा पूर्णिमाको व्रत हुने साथै गुरुपूजन र ब्यासजयन्ती समेत यसै दिनमा मनाइनेछ ।साथै यसै दिनबाट मानसव्रत आरम्भ समेत हुनेछ ।
यो दिन हामी हाम्रो जीवनका सच्चा मार्गदर्शक – गुरूको स्मरण र पूजन गरेर मनाउने गर्छौं। गु को अर्थ हो -अन्धकार एवं रुु को अर्थ हो - प्रकाश। गिरति अज्ञानं इति गुरूः अर्थात् अज्ञानलाई हटाएर ज्ञान प्रदान गर्नेलाई गुरू भनिन्छ। यसप्रकार गुरू नै यथार्थ ब्रह्म हो। हाम्रो जीवनको अज्ञान रूपी अन्धकार बाट ज्ञानरूपि उज्यालेा तर्फको यात्रा गुरू विना सम्भव छैन, र गुरूपूर्णिमाकेा दिन त्यो समर्पणको उज्यालो क्षण हो। ूयो दिनलाई व्यास पूर्णिमा पनि भनिन्छ, किनकि यसै दिन महर्षि वेदव्यासजीको जन्म भएको थियो। उहाँले चार वेद, अठार पुराण, महाभारत, र भगवद्गीता जस्ता अनमोल ग्रन्थको रचना गरेर सम्पूर्ण मानवजातिलाई दिव्य ज्ञान दिनुभएकेा थियेा। त्यही भएर वेदव्यासलाई आदि गुरू मानिन्छ। गुरु भनेको केवल पढाउने व्यक्ति होइन। गुरु भनेको जीवन देखाउने, बाटो देखाउने, भित्रको अन्धकार हटाई प्रकाशको अनुभूति गराउने त्यो महान् शक्ति हो। गुरूपूर्णिमा आध्यात्मिक साधकहरूको लागि विशेष दिन हो। वैदिक मन्त्र साधना, ध्यान, मन्त्रजप, गुरु दीक्षा वा व्रत आरम्भ गर्ने अत्यन्त शुभ दिन वा समय यसै दिनलाइ मानिन्छ । यस दिन प्रातस् स्नान गरी शुद्ध वस्त्रमा अफ्ना गुरु वा वेदव्यासजीको तस्वीर वा चरणको बिधिपूर्वक पूजा गरिन्छ, मन्त्र जपिन्छ, र आशीर्वाद लिने गरिन्छ।ू भैतिक जगतमा श शरिर गूरूके उपस्थिति छ भने यस दिनमा गूरूलाइ साक्षात् रूपमा भेटेर पूजन गरेर दक्षिणा भेटी सहित बस्त्रादि दान समेत गरिन्छ । ज्याेतिष सेवा सदनका वरिष्ठ गुरू ज्याे.पं. प्रेमानन्द शास्त्रीजीकाे अनुसार हाम्रा गुरूकेा शरिर यस लेाकमा छैन भने पनि गूरू भनेकेा ब्यक्ति वा शरिर मात्र नभइकन सच्चा शिष्यले गूरूलाइ भावबाट जहिले पनि बेालाउन र दर्शन गर्न सकिन्छ ।
आजकाे युगमा हाम्रा गुरु केवल शास्त्रका शिक्षक मात्रै होइनन् – हाम्रा बाबुआमा, हाम्रा जीवनका प्रेरक, वा कुनै पनि त्यस्ता व्यक्तिहरू समेत हुनुहुन्छ जसले हाम्रो चेतनालाई जगाउनु भएके छ । गुरूपूर्णिमा के यस दिनले हामीलाई सधैं सम्झाउँछ – कि, जीवनमा चाहे जतिसुकै उपलब्धि प्राप्त गरौं, मूलमा गुरूको कृपा र शिक्षाको प्रकाश सदैव जिवन्त रहिरहन्छ।

अजकाे यस पवित्र गुरूपूर्णिमाको दिनमा, आउनुहोस् – हामी सबैले हाम्रो जीवनका हरेक ज्ञात अज्ञात गुरूहरूलाई श्रद्धासहित नमन गरौं। त्यस दिव्य स्रोतमा फेरि एकपटक आफूलाई समर्पित गरौं, जहाँबाट हाम्रो जीवनले दिशा पाएको छ।
अन्तमा पुन अाजकाे यस महान दिन गुरूपूर्णिमाकेा अवसरमा यहांहरूलाइ हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना ब्यक्त गर्दछाैं ।
ज्येतिष सेवा सदनकाे याे सन्देश हेरिदिनु भएकेामा हार्दिक अाभार ब्यक्त गर्दै  याे सन्देशलाइ अाफन्त सम्म पनि शेयर तथा कमेन्ट गर्न नभुल्नुहेाला। हजुरलाइ अपार गुरूकृपा बनिरहेास् । धेरै धेरै अाशिर्वादकेा साथमा प्रेम प्रणाम । जय गुरूदेव । जयगुरूब्यासजी ।।